تاریخ انتشار خبر: 5 اسفند 1396 | 18:08:11
کد خبر : 2129
یادداشتی ازدکترمنصورکاوسی:

برنامه ریزی در مدیریت بحران

زاگرس نشینان-در پی انتشار اخباری به نقل قول از مدیرکل آموزش و پرورش استان خوزستان، برای جبران تعطیلات اجباری حاصل از پدیده ی ریز گردها و جایگزین کردن پنجشنبه ها جهت تحقق این مهم ، از آنجایی که این پیشنهاد را خلق الساعه و بدون پشتوانه ی کارشناسی دانسته ، لازم دیدم با نگاهی علمی […]

زاگرس نشینان-در پی انتشار اخباری به نقل قول از مدیرکل آموزش و پرورش استان خوزستان، برای جبران تعطیلات اجباری حاصل از پدیده ی ریز گردها و جایگزین کردن پنجشنبه ها جهت تحقق این مهم ، از آنجایی که این پیشنهاد را خلق الساعه و بدون پشتوانه ی کارشناسی دانسته ، لازم دیدم با نگاهی علمی و تصمیم ساز انواع برنامه ریزی در مدیریت بحران را بیان نمایم ، امید است مورد بهره مندی قرار گیرد .

در هنگام بروز حوادث طبیعی و یا انسان ساز، یکی از مهمترین عوامل فرآیند مدیریت بحران برنامه ریزی است ، برنامه ریزی بحران از جنبه ی زمان و ماهیت رکن مهم و اصلی سناریوهای نوشته شده می باشد ( مشروط بر این که مدیران تصمیم ساز و تصمیم گیر، دانش مدیریت در حوزه ی بحران را داشته و با سناریونویسی و مدیریت بحران در حد حداقل کمینه آشنا باشند ) ، به عبارتی در برنامه ریزی باید تمام شرایط در وضعیت های عادی ، اضطراری و بحرانی در سه مرحله ی قبل ، حین و بعد از بحران را مد نظر قرار داده و به شیوه ای طراحی گردند که هم پوشانی و مویدی داشته باشند نه حالت روی هم افتادگی ایجاد نموده و چالش های جدیدی را شکل دهند .
در مدیریت بحران بر مبنای دو عامل زمان و ماهیت می توان از سه نوع برنامه ریزی برای افزایش راندمان سازمان بهره گیری نمود .
۱-برنامه ریزی اقتضایی؛
برنامه ریزی اقتضایی عبارت است از فرآیند برنامه ریزی از قبل در وضعیت عدم اطمینان که در آن سناریوی بحران و اهداف عملیات مورد قبول واقع شده و نحوه مدیریت و عملیات فنی به طور کامل تعریف گردیده است،
همچنین توانایی سیستم های واکنش به منظور حفاظت یا عکس العمل بهتر در وضعیت های اضطراری و بحرانی به کار گرفته می شود.
در برنامه ریزی اقتضایی باید مشخص شود که برای کدام واقعه ی احتمالی باید برنامه ریزی صورت گیرد، زیرا هر واقعه مشخصات مختص به خود داشته و وابسته به شرایط ، موقعیت و زمان بوده که می طلبد برنامه بر مبنای این خصوصیات طراحی شود ،
برنامه ریزی اقتضایی اجتناب ناپذیر می باشد ، در اصل هنگامی که از این نوع برنامه ریزی استفاده می شود مدیران خود را آماده می سازند برای شرایط متفاوت و غیر قابل پیش بینی.
برنامه ریزی بحران ها همه و بدون استثنا با ارزیابی آغاز می شوند، در بیشتر موارد دست اندرکاران با تکیه بر تجارب می دانند که چه موقع بایستی برنامه ریزی انجام گیرد .

۲-برنامه ریزی عملیاتی ؛
برنامه ریزی عملیاتی در مدیریت بحران با برنامه ریزی های عادی تفاوت فاحشی دارد ، از قبل کلیات آن پیش بینی و طراحی شده و در شرایط بحرانی سریع مرور ، تکمیل و محتوای آن اجرایی می شود . برنامه ریزی عملیاتی را برنامه ریزی استراتژیک نیز می نامند و آن عبارت است از فرآیند تعیین ، تنظیم و توسعه سیستماتیک مقصد ، دورنما ، ماموریت ، اهداف دوربرد ، سیاست اصلی و مهمترین هدف های کوتاه مدت در یک سازمان است .
عملیات مهار بحران و فوریت های عملیاتی باید کاملا تخصصی و مستقل ، ولی هماهنگ و متمرکز باشد .
وابستگی حرکات مختلف در حد مدیریت جامع بوده و دارای فرماندهی واحد و هماهنگی منطقی است. در ضمن ، گروه های عملیاتی دارای مسؤلیت مستقل بوده و تصمیم گیری ها در عرصه عملیات دارای آزادی عمل زیاد می باشند . میزان تفویض اختیار به مسئولین گروه ها بستگی به تجربه ، دانش و کامل بودن تخصص ها دارد . البته اگر برنامه ریزی دقیق و دارای پشتوانه تجربی باشد ، حدود وظایف مسئولین گروه ها و مدیریت جامع بحران کاملا مشخص است.
مدیریت بحران لازم است که وظایف را به طور منطقی تفکیک نموده و با توجه به تخصص ها و تجارب آزاد ، مسؤلیت آن ها را در چارت مدیریت با کوچکترین جز سازمان باشد . گاهی فرامین اقتضایی و اضطراری نیاز به اجرای بسیار سریع دارد که ارتباط منطقی می تواند کارگشا باشد ، در حین حال ، گاهی زمان تصمیم گیری و اجرا چنان محدود است که کسب تکالیف و خواستن نظر مدیریت جامع غیر از محو شدن فرصت سودی ندارد.

۳-برنامه ریزی ضربتی ؛
برنامه ریزی ضربتی عبارت است از طرح تدابیری که به بهترین حالت و مناسب ترین صورت ، از منابع موجود و یا ممکن جهت نیل به هدف های مطلوب استفاده کند . برنامه ریزی یعنی نقشه کشیدن برای دستیابی به خواسته ها و راهی برای هدایت حساب شده عوامل خصوصا انسان به سوی منظور ، در شرایط بحرانی همواره مساله ی کمبود وقت دارای اهمیت بسیار است ، بنابراین طراحی برنامه باید با رعایت اصول صورت گیرد .برنامه ریزی مدیریت بحران معمولا با توجه به تجارب گذشته در یک جامعه یا جوامع دیگر قبل از وقوع بحران انجام می گیرد ، الزاما کلیه نیازمندی های برنامه از قبیل زمان ، پرسنل ، تخصص ها ، مواد وسایل و ادوات از قبل تعیین می شوند ، تقدم و تاخر حرکت و پیش نیازها نیز مشخص می شوند ، به محض وقوع حادثه و بروز بحران برنامه با مختصر تعدیل یا تکمیلی ایجاد می گردد.

نتیجه گیری ؛
حال اگر بخواهیم برنامه ریزی جایگزین پنجشنبه ، بجای تعطیلات اجباری را از نظر علمی و مدیریت دانش مد نظر اجمالی قرار دهیم ، دو رکن آن یعنی ماهیت و زمان لحاظ نگردیده و صرفا یک پیشنهاد خلق الساعه و بدون پشتوانه ی کارشناسی با رویکردی به ظاهر منطقی است ، نهایت بهره ی حاصل از آن شاید از لحاظ کمی و آماری بتوان به آن اتکا نمود اما چون مسیر را به درستی طی نکرده است با اطمینان زیاد می توان گفت که از لحاظ کیفی تاثیر آنچنانی بر جبران نخواهد داشت .

۵اسفند ۹۶
منصور کاووسی ،
دانش آموخته مدیریت بحران